Handleiding energie besparen voor kerken

De Provincie Noord-Holland heeft een nuttige handleiding over energiebesparing in kerken gepubliceerd. De handleiding kan ook in andere provincies worden gebruikt als stappenplan op weg naar een vermindering van energieverbruik tot en met verbetering van het comfort in de kerk. Dat laatste is vooral nodig om het klimaat in de kerk aantrekkelijk te maken of te behouden in situaties waarbij het kerkgebouw wordt ingezet voor meervoudig gebruik. In dit bericht bespreken we kort de stappen. De volledige brochure (29 pagina’s) kan worden gedownload vanaf de website van de provincie Noord-Holland.

Aanleiding
Duurzame benutting van een kerkgebouw is noodzakelijk is een tijd waarin veel kerkelijke gemeenten de kosten niet meer kunnen opbrengen van hun kerkgebouw. Toekomstbestendigheid speelt een grote rol, maar het moet natuurlijk wel betaalbaar blijven. Een adviseur in de arm nemen is een mogelijkheid. De VKB heeft deskundige adviseurs die daarbij kunnen helpen. Natuurlijk zijn er ook maatregelen waarmee kerkrentmeesters direct mee aan de slag kunnen. Het komt er voor colleges van kerkrentmeesters op aan om keuzes te maken in het gebruik van de kerk. De ene groep gebruikers van de kerk is immers de andere niet. Een groep kerkgangers die geruime tijd stilzitten of een tentoonstelling in de kerk vraagt om een andere aanpak.

Optimaliseer het bestaande verwarmingssysteem
De eerste stap op weg naar verduurzaming is het optimaliseren van het verwarmingssysteem. Naast de mogelijkheden van het huidige systeem zijn ook de omvang van de kerk en de georganiseerde activiteiten in de kerk van belang. Het inregelen van het systeem is een investering van beperkte omvang met een korte terugverdientijd.

Houd de wind en kou buiten en het comfort binnen
Huiseigenaren weten natuurlijk allang dat minder energieverbruik begint met het verbeteren van de isolatie. Daar kan geen concurrerend energietarief tegenop. In een kerk kun je te maken hebben met grote gebouwvolumes en bestaande inrichtingen. Daar kun je niet veel in veranderen. Waar wel vaak winst is te behalen, is kierdichting en het aanbrengen van tochtportalen. Ook deurdrangers, die een open deur langzaam sluiten, zijn snelle maatregelen die het comfort verhogen.

Niet de gehele kerk verwarmen: alleen de groep mensen
Er zijn vele soorten verwarming voor kerkgebouwen. Het lokaal verwarmen is een manier van verwarmen waarbij alleen de bezoekers worden voorzien van warmte in plaats van het gehele kerkgebouw te verwarmen. Met deze maatregel is tot 50% energiebesparing mogelijk. Een monument kan evenwel beperkend zijn voor deze aanpak. Niet alle materialen zijn bestand tegen deze manier van verwarmen. Daarnaast moet de lokale verwarming passen bij het huidige verwarmingssysteem.

Ventilatie is noodzakelijk voor zowel het comfort als de conditie van het gebouw
Ventilatie is belangrijk in de kerk. Ongecontroleerde luchtstromen kunnen echter ook een verlies aan energie tot gevolg hebben. Daarom kan ventilatie beter worden beheerst, door bijvoorbeeld mechanische ventilatie toe te passen. Wat er mogelijk is, is onder andere afhankelijk van de omvang van de kerk en de bestaande systemen. De investering voor deze maatregel is hoger (ca. € 6.000 tot € 12.000) en de terugverdientijd vergt 8 tot 15 jaar.

Moderniseren verwarmingssysteem
De duurste maatregel is het moderniseren van het verwarmingssysteem. In de handleiding zijn er een vijftal verwarmingstypen beschreven, met daarbij de voor- en nadelen. Of de investering, waarbij de kosten uiteenlopen van € 10.000 tot € 100.000, moet plaatsvinden is een beleidsmatige vraag. Een concreet plan van toekomstig gebruik is hierbij zeker nodig. Bij vergaande aanpassing van het klimaat in een kerk kan ook worden gedacht aan een klimaatbeheersingssysteem. Hierbij is een integraal plan noodzakelijk. Immers, de aanwezigheid van een monumentaal orgel kan zo maar roet in het eten gooien vanwege de mogelijke schade als gevolg van optredende luchtvochtigheid.

Nuttige handleiding
De handleiding over energiebesparing in kerken is nuttig voor colleges van kerkrentmeesters die, zeker na een winter, zich oriënteren op het terugdringen van energieverbruik. De vele nuttige tips en concrete adviezen en aandachtspunten maken deze compacte handleiding tot een vlot leesbare brochure. De handleiding kan als download worden gevonden op de site van de provincie Noord-Holland: https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Cultuur_en_Erfgoed/Herbestemming_en_monumenten